Nú hefst PIAAC2

„Nú hefst PIAAC2,“ segir yfirráðgjafi Hanne Størset hjá stofnun um æðri menntun og hæfni (HK-dir).

Hanne Størset hefur áður fylgst með PIAAC og sambærilegum könnunum (ALL og IALS). Henni er mikið í mun að PIAAC2, sem er umfangsmesta könnun á færni fullorðinna í 31 landi sem gerð hefur verið, verði nýtt til rannsókna og enn frekar til stefnumótunar og aðgerða, ekki síst til aukinnar aðlögunar og endurskipulagningar í atvinnulífinu.

Stöðugt hátt stig í les- og talnaskilningi

Samantekt á niðurstöðum fyrir Noreg er í skýrslu frá norsku hagstofunni (SSB): Fullorðnir í Noregi búa yfir góðri færni í lesskilningi, talnaskilningi og hæfni til að leysa vandamál miðað við 30 önnur þátttökulönd. Fullorðnir Norðmenn hafa að meðaltali, ásamt Finnum Japönum, Svíum og Hollendingum einna mesta hæfni á þeim þremur sviðum sem könnunin spannaði. Norðmenn hafa ennþá góðan lesskilning og þeim hefur farið fram í talnaskilningi síðan 2012.

Enn skortir marga grunnleikni

Norska hagstofan greinir ennfremur frá því að á lægri enda á skalans megi sjá að 15 prósent fullorðinna skorti leikni í lesskilningi og eru aðeins fær um að lesa einfaldan texta,  en leikni 20 prósenta er á hæsta stigi. 13 prósent skortir talnaskilning en 22 prósent hafa mjög góðan talnaskilning. Hlutfall þeirra sem skortir les- og talnaskilning hefur haldist stöðugt en hlutfall þeirra með mjög góða færni hefur vaxið frá árinu 2012.

Spurningar og verkefni lagaðar að norsku

– Norska hagstofan (SSB) hefur borðið ábyrgð á framkvæmd PIAAC könnunarinnar í Noregi og hefur sinnt hlutverki verkefnisstjóra og  seð um og borið ábyrgð á gagnasöfnun. Bæði spurningalistinn og verkefnin voru þróuð af Efnahags- og framfarastofnuninni en  allar spurningar og verkefni voru þýdd yfir á norsku og aðlöguð að norskum aðstæðum af norsku hagstofunni, segir Anna-Lena Keute yfirráðgjafi þar, sem hefur tekið ríkan þátt í vinnunni við PIAAC2.

Keute er meðhöfundur skýrslunnar sem dregur fram  niðurstöðurnar; Færni fullorðinna í lesskilningi, talnaskilningi og hæfni til að leysa vandamál.

Lausn hversdagslegra vandamála

PIAAC2 kortleggur einnig nýtt færnisvið, „lausnamiðun“. Á einfaldaðan hátt  felst sú hæfni í að leysa hversdagsleg vandamál með því að nýta ýmiss konar upplýsingar. Í PIAAC er þetta prófað með upplýsingum sem veittar eru á stafrænum miðlum, svo sem að finna hraðskreiðustu leiðina á milli mismunandi áfangastaða á korti (lægra stigi próf). Eða draga ályktanir með samanburði á gjörólíkum textum (próf á nokkuð hærra stigi) Skilgreining á hæfni í lausnamiðun sem notuð er í PIAAC: „Hæfnin til að ná markmiðum sínum við margbreytilegar aðstæður þar sem lausnin er ekki strax tiltæk.”

Heimsóknir með viðtölum

Í PIAAC2 hefur verið vandað til verka. Til að tryggja ágætan og haldgóðan árangur eru viðtölin tekin augliti til auglitis. Svarendur voru úr tilviljunarkenndu úrtaki úr þjóðskrá. Að meðaltali tóku viðtölin rúmar tvær klukkustundir. Svarendur hafa veitt svör við mjög yfirgripsmiklum spurningalista og leyst fjölda verkefna í læsi og talnaskilningi sem og við úrlausn vandamála. Verkefnin eru unnin á spjaldtölvum með leiðsögn spyrils.

Unga fólkið “ruler”

PISA kannanir á færni skólabarna hafa valdið áhyggjum í skólakerfi Noregs um árabil. Árangurinn hefur að hluta til verið slakari en á öðrum Norðurlöndum. PIAAC2 sýnir að ungt fólk stendur sig vel og í yngsta aldurshópunum hafi lesskilningur vaxið meira í Noregi en á hinum Norðurlöndunum. Hvernig passar þetta saman?

– Um er að ræða mismunandi rannsóknir og ólíkar aðstæður. PISA fer fram í kennslustofunni en  PIAAC  byggir á viðtölum við einstaklinga. Þetta getur spilað inn í, segir Hanne Størset.

Hún bendir einnig á að það sé ungt fólk á aldrinum 20–24 og 25–29 ára sem sýni mesta færni á öllum sviðum. Á þeim aldri sem fólk menntar sig og les þar af leiðandi mikið. Það er sennilega líka fólk á þessum aldri sem oftast nýtir sér snjallforrit þegar kemur að því að afla upplýsinga og leysa hvers kyns vandamál í daglegu lífi.

Konur hafa eflt færni sína

Við spyrjum Önnu-Lenu Keute hvað hún telji greinilega þróun frá PIAAC1?

– Þegar við berum saman við PIAAC1 er vert að beina sjónum að mismuni kynjanna. Þó konur hafi bætt lestrarkunnáttu sína hefur læsi meðal karla haldist stöðugt. Karlar stóðu betur hvað varðar lesskilning árið 2012, en nú hafa konur vinninginn á því sviði. Við sjáum að konur hafa aukið færni sína bæði í les- og talnaskilningi. Hluti af ástæðu þessarar breytingar kann að vera sú að bilið á milli menntunar kvenna og karla hefur aukist á undanförnum árum. Árið 2012 voru 33 prósent kvenna eldri en 16 ára með háskólamenntun samanborið við 27 prósent karla. Árið 2022 sýna tölurnar 42 og 32 prósent þetta menntunarstig í sömu röð, segir Anna-Lena Keute.

Góð menntun í starfi

Eitt af þemum í PIAAC2 snýst um atvinnu og vinnuaðstæður. Spurt er um verkefni í vinnunni, hvort boðið er upp á þjálfum og um þátttöku í námskeiðum. Tölurnar sýna að margir læra mikið í gegnum vinnuna. Í Noregi hefur verið virkur vinnumarkaður og  hátt hlutfall starfandi auk fjölda  innflytjenda. Nám í starfi eflir árangur en innflytjendur ná þó lakari árangi vegna skorts á norskukunnáttu. Þeir geta búið yfir mikilli færni, en eiga í vandræðum með að skilja spurningar og verkefni í könnuninni sem geta leitt til slakrar frammistöðu.

Námskeið í lestri, stærðfræði og stafrænni færni

Í kjölfar fyrri könnun PIAAC var gripið til aðgerða til að efla vinnustaðanám. Greinilegt var að margir áttu erfitt með að tjá sig skriflega, sérstaklega þegar nauðsynlegt var að gera það á stafrænan hátt. Þess vegna var stuðningskerfi sem nú heitir Kompetansepluss komið á laggirnar. Frá árinu 2006 hafa fyrirtæki getað sótt um stuðning til að skipuleggja námskeið í grunnleikni.

Fram kemur í nýlegri fréttatilkynningu frá menntamálaráðuneytinu að 300 fyrirtæki fái styrk að samtals 87 milljóna norskra króna til að standa fyrir námskeiðum í grunnleikni á þessu ári.

Markhópur kerfisins er starfsfólk með stutta formlega menntun. Markmiðið er að efla grunnleikni fullorðinna í lestri, ritun, reikningi og stafrænni færni, sem og í norsku og samísku, segir í tilkynningu frá ráðuneytinu.

Umbreytingar krefjast færni

– Tækifæri til að byggja upp nýja færni skiptir sköpum fyrir allt sem við gerum í dag og allt sem við eigum að gera á morgun. Til að tryggja árangur í umbreytingunni sem gerð verður krafa um í framtíðinni verðum við að fjárfesta í fólki og gefa því tækifæri til að læra alla ævi. Nú munu enn fleiri fá nauðsynlega þjálfun til að halda áfram að leggja sitt af mörkum til atvinnulífsins, segir Sigrun Aasland ráðherra vísinda og háskóla í tengslum við úthlutunina úr Kompetansepluss.

PIAAC veitir gagnlega yfirsýn

Hver telur þú ávinninginn vera af svo yfirgripsmikilli rannsókn og hverjum gagnast hún?

– PIAAC er stór alþjóðleg könnun og hún gefur tækifæri til að skoða færni margra þjóðfélagshópa. Þetta gefur stjórnmálamönnum góða innsýn í hvaða hópar búa yfir takmarkaðri  færni og þurfa að efla hana. Könnunin sýnir alþjóðlega strauma er varða þróun færni í gegnum tíðina og sýnir meðal annars að í mörgum löndum dregur úr lestrarfærni á meðan á íbúar í mörgum löndum búa yfir betri talnaskilningi. Þetta, sem og tækifæri til að greina hvernig færni breytist í gegnum lífið, eru einnig mikilvægar upplýsingar fyrir yfirvöld og fyrir okkur fullorðna fólkið sjálft, segir Anna-Lena Keute.

Hún bendir jafnframt á tækifærin sem þetta umfangsmikla gagnaefni veitir til rannsókna.

– Rannsóknin gefur rannsakendum tækifæri, sem geta tengt gagnaefnið við skrárupplýsingar um ókomin ár og geta rannsakað tengsl færni og til dæmis brottfall af vinnumarkaði, bætir Keute við.

Rannsóknir til að finna leiðina fram á við

Hanne Størset hefur áhuga á að tryggja að niðurstöður PIAAC2 séu notaðar við stefnumótun og þróun aðgerða til að auka færni og hæfni.

„Nú liggur leiðin fram á við í gegnum rannsóknir á niðurstöðunum,“ segir hún.

Fyrir nokkrum vikum stóð stofnum æðri menntunar og færni fyrir málstofu fyrir rannsakendur og aðra hagsmunaaðila sem vilja nýta sér gagnaefnið úr PIAAC2 könnuninni. Auk þess hefur stjórn stofnunarinnar tilkynnt fjármögnun rannsókna í þeim tilgangi að nýta PIAAC gögn í rannsóknarverkefni, einmitt til að afla þekkingargrunn til að þróa hæfnistefnu frekar. Stjórnin væntir þess að umsækjendur leggi til viðeigandi þætti til rannsókna.

– Það hefur verið mikil gæfa fyrir Noreg að við höfum í mörg ár haft ríkisstofnun sem hefur unnið sérstaklega að hæfniþróun, bendir Hanne Størset á.

Í dag er það stjórn stofnunarinnar sem ber ábyrgð á þessum málaflokki. Sú stofnun sem áður hét Kompetanse Norge var sameinuð öðrum stofnunum til að mynda núverandi stofnun (HK-dir) fyrir nokkrum árum. PIAAC2 er sérstaklega mikilvæg fyrir þá sem koma að þróun atvinnulífs og hæfni, sem og þá sem vinna við greiningar og þekkingargrunna.