Iðnaðarmenn fá launað leyfi til endur- og símenntunar

Í sumar kynntu norsk stjórnvöld, í samstarfi við Samiðn (Fellesforbundet) og Samtök iðnaðarins, nýtt stuðningskerfi sem veitir iðnaðarmönnum tækifæri til sí- og endurmenntunar án þess að missa laun. Þetta er fyrsta landsátak sinnar tegundar í iðnaði og gæti markað upphaf nýrrar tíma í símenntun fyrir faglært starfsfólk.

Hvað er Hæfnisjóður iðnaðarins?

• Kerfið er fjögurra þátta tilraunaverkefni (2025–2028) með heildarfjárframlögum frá ríkinu upp á 100 milljónir norskra króna – 25 milljónir norskra króna á ári.
• Það veitir iðnfyrirtækjum sem falla undir kjarasamning iðnaðarins tækifæri til að senda starfsfólk á stutt, viðeigandi námskeið eða einingar – og fá laun sín endurgreidd í allt að tvær vikur á hvern þátttakanda.
• Sjóðnum er stýrt af Samiðn og Samtökum iðnaðarins og fyrirtæki verða að sækja um stuðning fyrir fram.
• Námskeiðin eru yfirleitt kennd í starfsmenntaskólum og eru oft metin til 5–10 eininga. Dæmi um námsgreinar: stafræn umbreyting, vélmennafræði, sjálfvirkni eða færni sem hefur skýra þýðingu fyrir iðnað framtíðarinnar.

Stuðlar að endurskipulagningu og sjálfbærni

Iðnaðurinn stendur frammi fyrir miklum breytingum: stafrænni umbreytingu, vélmennavæðingu, grænum umskiptum og kröfum um fullkomnari tækniþekkingu. Á sama tíma sýna tölfræðigögn að starfsfólk í iðnaði tekur síður þátt í endur- og símenntun en gengur og gerist á vinnumarkaði.

Samkvæmt Sigrun Aasland, ráðherra rannsókna og háskóla, er markmiðið skýrt: „Við verðum að þora að hugsa út fyrir kassann.“ Sjóðurinn á að virka sem tilraunavettvangur – tilraunaverkefni sem mun veita þekkingu á því hvaða aðferðir í raun stuðla að hæfniþróun í iðnaði.

Viðbrögð launþega eru jákvæð. Faglærður starfsmaður hjá Kongsberg Defence Aerospace segir að fyrirkomulagið geti hjálpað mörgum yfir þröskuldinn við að hefja eigin hæfniþróun.

Mikilvægt fyrir hæfnistefnu og tækifæri fullorðinna til símenntunar

Áætlunin er áþreifanleg útfærsla á hugmyndafræðinni á bak við „símenntun“: hún gerir fullorðnum í fullu starfi kleift að sameina vinnu og nám – án áhrifa á fjárhagslega afkomu.

Með því að lækka þröskuldinn fyrir endur- og símenntun og bjóða upp á sveigjanleg, einingabundin námskeið getur fleira hæft starfsfólk uppfært færni sína í samræmi við tæknilegar og skipulagslegar breytingar í vinnulífinu.

Tilraunafyrirkomulagið gæti leitt til þess að stuðningskerfið verði útvíkkað til annarra geira eða gert að föstu fyrirkomulagi, allt eftir úttekt og árangri.

Fyrir samtök, stjórnmálamenn og fræðsluaðila sem vinna með raunfærnimat, starfsgreinaáætlanir eða hæfniuppbyggingu í opinbera geiranum – er fyrirkomulagið merki um að sé einnig hægt að hrinda í framkvæmd sveigjanlegri hæfnistefnu utan háskólasamfélagsins.

Möguleikarnir – og nokkrar spurningar sem enn er ósvarað

Þetta fyrirkomulag hefur greinilega möguleika á að gera fullorðinsfræðslu aðgengilegri, viðeigandi og meira aðlaðandi fyrir vinnandi fólk. Á sama tíma eru nokkrir óvissuþættir:

• Tilraunatímabilið er takmarkað við fjögur ár – til að það verði varanlegt þurfa úttektir að sýna góðan árangur í þátttöku og aðlögun.
• Kerfið nær í grundvallaratriðum aðeins til starfsfólks í iðnfyrirtækjum sem falla undir kjarasamninga í iðnaði. Gæti þetta þýtt að aðrir geirar atvinnulífsins (opinberir, þjónusta, heilbrigðisþjónusta o.s.frv.) verði án sambærilegra tilboða?
• Það á eftir að koma í ljós hversu góð samræming verður milli námskeiða – fyrirtækja – fræðsluaðila: Brýnt er að námskeiðin svari raunverulegum þörfum.

Fyrir norræna lesendur – hugsanleg fyrirmyndardæmi

Fyrir önnur Norðurlönd sem takast á við nauðsynlega aðlögun í atvinnulífinu og þörfina fyrir uppfærða hæfni, gæti Hæfnisjóður iðnaðarins orðið áhugavert fordæmi. Norska þríhliða líkanið – samstarf ríkisins, stéttarfélaga og atvinnurekenda – sýnir að hægt er að festa fullorðinsfræðslu í sessi í atvinnulífinu, án þess að fara endilega í gegnum hefðbundið skólanám eða staðlaða endurmenntun.

Ef tilraunaverkefnið heppnast gæti komið til greina að meta svipuð líkön í öðrum geirum og löndum. Þetta er viðeigandi fyrir sameiginlega norræna umræðu um símenntun, hæfniþróun og sveigjanlegar námsleiðir.